Bir kar topunu tepeden aşağı bıraktığınızı düşünün. İlk metrelerde küçük ve zararsızdır. Yuvarlandıkça çevresindeki karı toplar, büyür ve büyüdükçe daha hızlı büyür. Yatırım dünyasında buna benzeyen güç bileşik getiridir. Albert Einstein’a atfedilen “dünyanın sekizinci harikası” sözünün ona ait olduğu kesin değil, ama bileşik getirinin neden bu kadar övüldüğünü anlamak için sözün doğruluğuna gerek yok.
Gelin bu kavramı sade bir dille, örneklerle birlikte inceleyelim.
Bileşik getiri, yatırımınızın yalnızca ana paradan değil, daha önce kazandığınız getiriden de getiri üretmesidir. Her dönem sonunda elde ettiğiniz kazanç anaparaya eklenir, bir sonraki dönemde hesaplama bu daha büyük tutar üzerinden yapılır.
Basit getiride ise kazanç her dönem yalnızca ilk yatırdığınız tutar üzerinden hesaplanır. Kazanç birikir ama yeniden çalışmaz.
Yıllık %10 getiri sağladığını varsaydığımız, 100.000 TL’lik varsayımsal bir yatırımı ele alalım. Tutarları yalnızca kavramı göstermek için kullanıyoruz, gelecekteki bir getiriyi vaat etmiyor.
İlk 10 yılda fark görece küçüktür. 30. yılda ise bileşik getiri, basit getirinin dört katından fazlasına ulaşır. Bileşik getirinin sırrı hız değil, süredir. Eğri başta yataya yakın seyreder, zamanla dikleşir.
Paranızın kaç yılda ikiye katlanacağını kabaca görmek için 72'yi yıllık getiri oranına bölebilirsiniz.
Bu bir tahmindir, kesin sonuç vermez. Yine de oranın ve zamanın etkisini hızlıca görmek için işe yarar.
Aynı mekanizma, kredi kartı borçlarında ve yüksek faizli kredilerde aleyhinize işler. Ödenmeyen faiz anaparaya eklenir ve borç kendini büyütür. Bileşik getiriyi kavramak, hem birikim hem borç yönetimi için temel bir finansal okuryazarlık adımıdır.
Nominal getiri ile reel getiri farklıdır. Yüksek enflasyon ortamında yıllık %10'luk bir getiri, enflasyonun altında kaldığında satın alma gücünüzü artırmaz. Bileşik getirinin gerçek etkisini görmek için getiriyi enflasyondan arındırarak, yani reel olarak değerlendirmek gerekir.
Getiri sabit değildir. Yukarıdaki örnekteki gibi her yıl aynı oranda getiri elde etmek gerçek piyasalarda nadirdir. Hisse senedi, girişim sermayesi veya gayrimenkul gibi yatırımlarda getiri yıldan yıla dalgalanır, bazı yıllar negatif olabilir. Bu dalgalanma bileşik etkiyi de değiştirir.
Maliyetler ve vergiler getiriyi aşındırır. Yönetim ücretleri, komisyonlar ve vergiler uzun vadede bileşik büyümeyi belirgin biçimde yavaşlatabilir. Bu yüzden yatırım aracının maliyet yapısına bakmak önemlidir.
Geçmiş performans geleceğin garantisi değildir.